Yaraticiligi arttirmak icin birkac not buldum.

• Ilk adim dusunceleri bir noktada yogunlastirmak…
• Ikinci adim ve belki de en onemlisi gelen fikirleri ne kadar tuhaf gorunurse gorunsun elestirmeden oldugu gibi almak… Ayni hatayi bircok insan tarihte yapmistir -bu yuzden bircok kahraman (Peygamber Isa gibi) oldurulmuslerdir. Bu gelen fikirler zamana birakilmali ve daha sonra elestirilmelidir.
• Fikirler geldiginde onlari yakalamak zordur. Genelde ya uykuda ya da bir yerlerde dalmisken, dusunurken vs. gelir ve oldukca hizla kaybolurlar. Eger not defteri yaninizda tasimiyorsaniz tekrar bunlari hatirlayamazsiniz, cunku bunlari uzun sureli hafizaya kaydedilmemislerdir. Not almak zorundayiz.

Bunlardan sonra artik elestiri yapabilir ve suzgecten gecirebiliriz (taslak asamasi vs.)

Bircok sanatci eserlerini, bircok bilim adami da problemlerini uykuda cozuyor -tam vazgecildigi bir anda harika fikirler gelebiliyor. Belki de olay kisinin detay ve kaygilardan kurtulup olayi yuzeysel algilamasi ile ilgili olabilir veya bu, zaten bir tarafimizdan sikica bagli oldugumuz sonsuzlukla ilgili olabilir. Hayat ne istediginle ilgili sana cevap veriyorsa, burada sonsuzlukla olan bag aciklayici olabilir -herkesin algilayisi farkli ise o zaman hayatin yaklasimi da ona gore olacaktir. Ki uyku bazen bir seyi anlatmak icin oldukca iyi bir yol olabilir. Kimse bacaginin gercek hayatta koptugunu gorerek ders almak istemez -ama ruya iyi bir hatirlatici olabilir.

Psikolojide, kisiye kendisini onarabilmesi icin imkan verildigi halde bile aciz bir sekilde hareket etmeyi ogrenmesi durumudur. Ornegin sinavlarinda surekli olarak basarisiz olan kisi eline yeni firsatlar gecse de bunlari degerlendirmez ve acizligi/yenilgiyi/aciyi kabul eder.

Algilama, gordugumuz ve duydugumuz seyleri anlamlandirilmasi ve yorumlanmasi surecidir. Iki temel faktore dayanir:

Bellegimizde ki bilgiler objektif gerceklere degil, algilanan gerceklere dayanir. Dogru bilgiye ulasma konusunda karsimiza cikan/cikarilan olaylar (kader) algilamamiza dogrudan etkilidir diyebiliriz. Herkesin gecmisi farkli oldugundan dolayi algilamasi da farkli olacaktir.

Insanlarin degisken algilama bicimleri nedeniyle onlerine tek bir dogru listesi koyup bunu tum insanlara uygulayamazsiniz. Ornegin annesinin uyusturucu icin kendisini kotu bir tarafa zorladigi bir cocuga annesini sevmesini ve onun yaninda kalmasini ogutlemezsiniz. Ya da savasta bacagini kaybetmis bir insana adaletten bahsetmezsiniz. Zaten temiz olan bir insana abdest kavramini yuklemezsiniz. Veya Afrika toplumlarina yaptiginiz gibi Balkanlara yagmuru bir umit olarak gostermezsiniz. Cunku anlamsizdirlar.

Her insan gecmisi nedeniyle hayati farkli algilayacaktir. Ahlak, etik ve din kurallarindan sevgi, olum, nefret gibi ortak duygularin disinda kalanlar, genele uygulanmak istendiginde gecersizdirler ve uygulanamazlar.

Kalabalik bir ortamda onlarca sesi beyin gozardi eder. Sadece odaklanan noktadan (ornegin konustugunuz arkadasinizdan) gelen sesleri ve gorselleri alir. Buna ragmen kalabalik ortamin yogun gurultusu icinde ne zaman isminiz soylense hemen oraya odaklanirsiniz -cunku beyin bunu gozardi etmemis ve onemli oldugunu dusunerek size bildirmistir. Kisaca psikoloji de nesne ve olaylara karsi suurlu olma durumuna bilinclilik deniyor.

Bir sey izlerken oradaki kisi veya nesnenin degismesi durumunda degisikligi farketmeyisimize psikolojide verilen isimdir. Ornegin bir arastirmaya gore, filmde bahcivani oynayan kisi ikinci sahnede degistirildiginde izleyicilerin sadece 1/3′u durumu farketmis. Baska deney, yol soran ogrenci ile ilgili. Soru sordugu sirada araya kapi tasiyan iki kisi girer ve yol soran ogrenci bu sirada degistirilir. Bu degisikligi 15 kisiden sadece 7′si farkedebilmis ve bunlarin hepsi orta yas veya uzeri oldugu gorulmus. Bunun nedeni bu orta yas ve uzeri kisilerin soru sorani “universite ogrencisi” olarak kategorize etmelerinden kaynaklandigi dusunuluyor.

Ayni arastirmacilar, eger bu deneyi genclere uygularlar ise ve genclerin kategorize edebilecegi (yapi iscisi gibi) birisi secilirse durumun sonuclarini merak edip baska bir arastirma yapmislar. Gercekten soru soran kisi ‘yapi iscisi’ oldugunda 12 ogrenciden sadece 4′u degisikligi farkedebilmisler.